Một người sống, làm việc, sinh hoạt, tương tác với những người xung quanh dần dần sẽ hình thành trong đầu những kỳ vọng, mong muốn về họ. Một số kỳ vọng, mong muốn hợp lý có thể sẽ giúp ích cải thiện mối quan hệ, môi trường sinh hoạt. Một số thì lại gây ra sự căng thẳng không ngừng nghỉ và làm cho cuộc sống trở thành chiến trường mỗi ngày. Vấn đề là một người không nhận thức được sự tồn tại, ảnh hưởng của những mong muốn trong mối quan hệ và không biết được đâu là giới hạn cho những kỳ vọng này vì vậy mâu thuẫn là điều thường xuyên hiện diện trong mối quan hệ với người khác và với bản thân.
Gia đình có lẽ là nơi những mong muốn nảy sinh nhiều nhất và là nơi những mâu thuẫn rất khó để giải quyết. Trong nhà, các thành viên chắc chắn sẽ có nhiều kỳ vọng, mong muốn về nhau. Cha mẹ kỳ vọng con cái phải nghe lời, lễ phép, học giỏi, thành công trong mắt xã hội. Con cái mong muốn cha mẹ chu cấp những thứ mình thích và cho chúng sự tự do. Vợ chồng muốn nhau phải đối xử bằng sự tôn trọng, hợp tác và phải đáp ứng nhu cầu của mình. Tùy văn hóa và tùy hoàn cảnh, những mong muốn này có thể khác. Nhưng thông thường, những mong muốn này sẽ không cùng hướng, thậm chí đối nghịch nhau, và từ đây mâu thuẫn nảy sinh.
Mối quan hệ bên ngoài xã hội hình thành khi có điểm chung, lợi ích chung và có thể có nguyên tắc ứng xử nhất định. Những điểm chung, lợi ích chung và những nguyên tắc rõ ràng có thể giúp việc xử lý mâu thuẫn dễ dàng hơn và giúp duy trì được sự bình thường trong mối quan hệ. Nhưng ở trong gia đình, đôi khi điểm chung duy nhất giữa những thành viên là mong muốn gia đình hòa thuận, ít mâu thuẫn. Nhưng kể cả mong muốn tốt đẹp này cũng có thể sinh ra những hành động, lời nói làm cho mâu thuẫn thêm phần phức tạp. Sự khác biệt về những mong muốn sẽ tạo ra những cuộc giằng co dai dẳng và có thể chỉ kết thúc khi một người chịu buông bỏ ham muốn của mình.
Vậy có phải có mong muốn về người khác là sai? Và có phải một người không nên kỳ vọng về người khác?
Việc nghĩ rằng hành động này là đúng hay sai, nên hay không nên sẽ do một người tự quyết định. Nhưng câu trả lời đơn thuần đúng sai cũng không có giá trị nếu thiếu đi sự suy ngẫm nghiêm túc, sự chú tâm quan sát về ảnh hưởng của những mong muốn lên mối quan hệ và lên bản thân. Vì kể cả ta có coi đó là đúng hay sai, nên hay không nên thì mâu thuẫn vẫn sẽ tồn tại, bất kể những nỗ lực cố gắng giải quyết vấn đề, cho tới khi ta hiểu được nguồn gốc của vấn đề.
Khi ta nhìn những người thân quen ta nhìn thấy gì? Ta có nhìn thấy người đó chỉ với những gì diễn ra ở hiện tại? Hay ta đem cả những thứ ta đã ghi nhớ trong quá khứ để đánh giá người đó?
Những mong muốn về môi trường sống, về những người xung quanh có thể hình thành dần qua thời gian và chúng sẽ trở thành một phần của cách ta tương tác với người xung quanh. Ta ghi nhớ điều ta thích, không thích. Những hình ảnh này thúc đẩy ta đi tìm cách để sở hữu hình ảnh đó ngoài đời thực. Khi thực tế xảy ra trái với hình ảnh mong muốn mà một người có trong đầu, người đó phản ứng với sự trái lệch đó. Những mong muốn, kỳ vọng mà ta lưu trữ trong đầu sẽ sinh ra hành động, suy nghĩ, lời nói, cảm xúc.
Muốn người khác tôn trọng mình, tìm cách để khiến nguời khác tôn trọng mình, bực tức khi người khác không tôn trọng mình. Mong muốn sự công nhận từ người khác, bỏ nhiều công sức để làm những điều mình nghĩ sẽ khiến cho người khác công nhận mình, nhận được lời khen, có phút giây tự hào, rồi lại tiếp tục đi tìm kiếm thêm sự công nhận. Muốn người khác sống theo lý tưởng của mình, đánh giá người khác khi họ sống khác với lý tưởng của mình, cảm thấy thượng đẳng vì coi mình là người sống đúng, cố gắng thay đổi người khác, thất vọng khi người khác không biết ơn những nỗ lực mình đang làm. Mong muốn người thân phải thỏa mãn kỳ vọng mình có về họ, cố gắng thuyết phục và ép buộc họ phải sống theo kỳ vọng của mình, thấy khó chịu khi họ làm trái với kỳ vọng của mình…
Có thể ta ôm giữ nhiều những mong muốn về thế giới xung quanh. Có thể ta luôn phản ứng với diễn biến trong cuộc sống qua lăng kính những mong muốn của bản thân. Có thể ta thường xuyên đặt những mong muốn của bản thân lên trước, trước khi nghĩ tới những thứ khác. Tất cả những xu hướng, hành động này đều mang lại hệ quả cho bản thân và cho mối quan hệ.
Những mong muốn không được thỏa mãn sẽ tạo ra khoảng cách trong mối quan hệ. Kỳ vọng về người khác có thể sẽ ngăn cản ta hiểu được người đó ở thời điểm hiện tại. Chừng nào một người còn giữ chặt những mong đợi từ người khác thì người đó sẽ còn phải trải nghiệm những cảm xúc tiêu cực của việc không đạt được mong muốn.
Có những mối quan hệ chỉ xoay quanh những mong muốn, kỳ vọng mà hai người có về nhau. Cả hai người có thể luôn hướng tới thứ mà bản thân muốn đạt được từ người kia và luôn mong đợi người kia hành xử theo ý mình. Những kỳ vọng không được thỏa mãn sẽ âm thầm tạo nên sự căng thẳng trong mối quan hệ. Nếu mâu thuẫn không được giải quyết và rồi tích tụ qua thời gian thì tâm trí có thể gán sự căng thẳng với người mà ta gặp mâu thuẫn, đôi khi chỉ cần nghĩ tới người đó thôi là đủ để làm ta cảm thấy khó chịu và huyết áp tăng vọt. Nếu mỗi người đều giữ chặt mong muốn của bản thân thì mối quan hệ có thể sẽ bị lấp đầy bởi những trận chiến lặp lại, không hồi kết.
Vậy làm sao để thoát ra khỏi cuộc chiến này?
Ta có nhận thức được những mong muốn đằng sau hành động, lời nói, suy nghĩ mà ta dành cho người khác? Ta có nhận thức được những ảnh hưởng mà xu hướng hành động này mang lại cho mối quan hệ, cho người khác và cho bản thân?
“Nhưng nếu không mong muốn những điều tốt đẹp thì làm sao mối quan hệ có thể trở nên tốt đẹp hơn? Không mong muốn người khác trở nên tốt đẹp hơn thì làm sao ta giúp được người khác trở nên tốt đẹp hơn? Không có mong muốn môi trường sống trở thành theo ý ta muốn thì làm sao ta có được cuộc sống tốt đẹp hơn?”
Liệu mối quan hệ tốt đẹp có tới từ nỗ lực khiến mối quan hệ trông tốt đẹp? Liệu nỗ lực cố gắng thay đổi người khác có khiến người khác thay đổi? Liệu đắm chìm theo đuổi mong muốn rồi đối xử những người xung quanh như những công cụ hay vật cản có khiến cuộc sống ta trở nên tốt đẹp hơn về mặt tinh thần?
Ta đã bao giờ dành thời gian để tìm hiểu những điều này và quan sát hành động ta đang làm? Ta đã bao giờ thật sự lắng nghe người khác để hiểu họ? Hay ta chỉ chú tâm vào tìm cách bù đắp cho những mâu thuẫn trong mối quan hệ? Có phải ta đang cố phủ một lớp vẻ ngoài đẹp đẽ cho cuộc sống, cho mối quan hệ trong khi sự căng thẳng và mâu thuẫn vẫn tồn tại ở đằng sau? Có phải ta đang cố thay đổi thứ mà ta chưa bao giờ dành sự chú tâm để hiểu? Có phải ta đang cố gắng chấm dứt cuộc chiến mà ta không thật sự hiểu tại sao lại tồn tại?
Mâu thuẫn trong mối quan hệ nảy nở khi mỗi người đều giữ chặt những mong muốn của riêng mình. Cố gắng giải quyết mâu thuẫn khi chưa hiểu được nguồn gốc của mâu thuẫn sẽ chỉ khiến mâu thuẫn trở nên phức tạp. Mâu thuẫn sẽ tạm thời rút lui khi những mong muốn được đáp ứng, nhưng nếu ta vẫn cố chấp giữ những mong muốn trái lệch thì mâu thuẫn sẽ còn tái hiện. Mâu thuẫn sẽ không còn khi ta không còn giữ chặt những mong muốn. Nhưng cố gắng loại bỏ nguồn gốc của mâu thuẫn, cố gắng để không giữ chặt mong muốn sẽ chỉ tạo thêm mâu thuẫn nội tâm. Nhìn và hiểu được nguồn gốc của mâu thuẫn ở trong nội tâm và ở trong mối quan hệ thì mâu thuẫn sẽ tan biến.